Kính thưa Thầy và các Thầy Cô!
Chúng con xin phép chia sẻ một số nội dung chính mà chúng con ghi chép trong bài Thầy Vọng Tây giảng từ 4h50′ đến 6h00′, thứ Sáu, ngày 24/4/2026.
****************************
PHẬT HỌC THƯỜNG THỨC
BÀI 410
BIẾT ĐƯỢC CHÍNH MÌNH CÓ LỖI LẦM LÀ TỰ GIÁC
Hòa Thượng dạy rằng: “Người nào biết được chính mình có lỗi lầm thì đó là tự giác. Còn nếu như không thấy mình có lỗi lầm là đang mê muội ”. Người xưa thường nói: Thánh nhân tự thấy cả thân mình đều là lỗi lầm; Hiền nhân thì biết được chính mình có rất nhiều, rất nhiều lỗi lầm; còn phàm phu chúng ta lại không hề thấy mình có lỗi. Tại sao phàm phu chúng ta không thấy lỗi? Vì họ không biết, nên hằng ngày tạo tác rất nhiều tội nghiệp mà chính mình không hề hay biết. Điều đáng sợ nhất là: phàm phu chúng ta hằng ngày đang tạo nghiệp mà cứ nghĩ mình đang tích công bồi đức.
Chúng ta hãy cùng quan sát: Những người ở độ tuổi 50 đến 60 tuổi mới có thể nhận ra một số quy luật của cuộc sống. Họ hiểu rằng tất cả sự đãi ngộ trong cuộc sống này đều là phước đức an bài, nên họ làm bất cứ việc gì cũng rất cẩn trọng, quan tâm đến việc tu phước tích đức và không dám tùy tiện. Còn trước tuổi 50, lúc còn trẻ khỏe thì gần như mọi người chỉ bận lo hưởng thụ, không thèm để ý đến việc này. Đa phần mọi người không hề quán sát để nhận ra điều này. Người xưa đã nói: phàm phu không thấy lỗi, còn Thánh Hiền thì cả thân đều là lỗi lầm. Biết lỗi mới có thể sửa, còn không biết lỗi thì làm sao mà sửa? Hằng ngày, phàm phu tạo tác những việc trái luân thường đạo lý, đến khi gặp phải quả báo nặng nề mới quay sang oán trời trách đất.
Chúng ta học Phật phải biết rõ nhân quả thông tới ba đời. Có những người đời này tu phước tích đức rất tích cực, nhưng đời sống vẫn gặp nhiều chướng ngại, khó khăn và khổ đau; đó là vì tội nghiệp từ đời quá khứ lôi kéo đến. Hòa Thượng thường nhắc nhở chúng ta rằng: “Có quả thì nhất định phải có nhân, không có gì là tự nhiên ”. Ta hãy nhìn cái quả mình đang thọ nhận thì sẽ biết rõ cái nhân mình đã tạo.
Hòa Thượng nói: “Phật có ba giác là tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn. Người học Phật trước tiên phải học tự giác. Tự giác chính là hằng ngày nhận ra được lỗi lầm của chính mình ”. Chúng ta biết rõ mình là phàm phu với đầy rẫy tập khí xấu ác, ảo danh ảo vọng, tự tư tự lợi, hằng ngày mải mê hưởng thụ năm dục sáu trần, tham sân si mạn. Những ý niệm này rất vi tế, diễn ra từng giờ từng phút từng giây, nhỏ đến mức ta không nhận ra được. Người tự giác mà còn khó nhận ra, huống hồ người không tự giác thì làm sao thấy?
Phàm phu chúng ta khởi tâm động niệm đều xoay quanh tập khí phiền não, nên từ sáng đến chiều là “cả thân lỗi lầm ”. Nói “cả thân ” chính là ba nghiệp thân khẩu ý: thân thì phạm phải sát, đạo, dâm; ý thì khởi tham, sân, si; miệng thì nói dối, nói lưỡi hai chiều, lời hung ác, lời thêu dệt. Rõ ràng, toàn thân phàm phu chúng ta đều là lỗi lầm.
Hòa Thượng từng nói một câu mà lần đầu nghe tôi hoàn toàn không hiểu: “Hằng ngày bạn đừng làm phiền lòng chúng sanh đã là làm phước cho chúng sanh rồi ”. Dần dần tôi mới ngộ ra: Vì hằng ngày thân khẩu ý của ta đều đang tạo nghiệp, gây phiền khổ cho chúng sanh là thật. Huống hồ hằng ngày phàm phu chúng ta khởi tâm động niệm đều vì cái “Ta ”, vì lợi ích riêng mình, nên càng làm phiền lòng người khác nhiều hơn nữa.
Hòa Thượng nói: “Tâm bệnh lớn nhất của người tu hành ngày nay chính là không nhận biết được chính mình. Cả thân đều là tập khí xấu, sai phạm nhưng không thừa nhận. Có lỗi mà biết thừa nhận thì còn cứu chữa được, còn không biết không nhận thì rất khó ”. Nhiều người tưởng mình làm việc lợi ích chúng sanh, nhưng thực chất chỉ là tăng thêm ảo danh ảo vọng, tăng thêm sự tự tư ích kỷ, vì mình mà làm là chính. Hòa Thượng nói: “Người tự giác phải là người nhận biết rõ cái sai lầm của chính mình. Còn người không nhận ra sai phạm là người đang mê chứ chưa phải người tự giác ”. Tu hành chính là hằng ngày nhận ra sai lầm của chính mình để từ đó sửa đổi, làm mới và hoàn thiện chính mình. Đây là điểm chúng ta cần đặc biệt quan sát và chú ý thật kỹ nơi chính mình.
Tại sao có những người tu hành, học Phật rất nhiều năm nhưng lại không hề có sự chuyển đổi nào? Tại vì họ không có sự tự giác. Họ tu hành chỉ ở hình thức bên ngoài, tinh tấn theo kiểu hình tướng nên tôi thường gọi vui là “tinh tướng ”. Chỉ những người nỗ lực cải đổi từ sâu trong nội tâm mới mang đúng tinh thần của bậc Bồ Tát và Thánh Hiền, đó mới chân thật là tinh tấn. Chư Phật, Bồ Tát và Thánh Hiền trải qua đời sống đều thực hiện được bốn chữ: “Thiết thân tự chế ”. “Chế ” là chế phục, là luôn tự chế ngự chính mình; còn “thiết thân ” là luôn giữ mình trong sự thanh tịnh. Phàm phu chúng ta thì thường sống tùy tiện, phóng túng; hằng ngày làm bất cứ việc gì cũng đều nghe theo tập khí phiền não và những thói quen xấu ác của mình. Các bậc Bồ Tát luôn thiết thân tự chế, sống nghiêm túc trong khuôn khổ chuẩn mực. Dù hình thức bên ngoài có vẻ không bị ước chế trong một khuôn khổ nào, nhưng mọi hành động, đối nhân xử thế, tiếp vật của các Ngài đều nằm trong chuẩn mực, không bao giờ vượt quá. Trong khi đó, chúng sanh chúng ta hằng ngày đều vi phạm ngay cả những chuẩn mực và lễ tiết thông thường nhất.
