Kính thưa Thầy và các Thầy Cô!
Chúng con xin phép chia sẻ một số nội dung chính mà chúng con ghi chép trong bài Thầy Vọng Tây giảng từ 4h50′ đến 6h00′, sáng Thứ Bảy, ngày 11/4/2026.
****************************
PHẬT HỌC THƯỜNG THỨC
Bài 397:
GIỮA NGƯỜI VÀ NGƯỜI NGÀY MỘT TAN NHẠT
Chỉ cần chú ý một chút, chúng ta có thể nhận ra mối quan hệ giữa con người với nhau, ngay cả trong cùng một gia tộc, đã không còn sự gắn kết khăng khít như xưa. Ngày nay, thật khó để tìm thấy những người anh em sẵn sàng vào sinh ra tử, hi sinh vì nhau. Rõ ràng, tình người đang ngày một phai nhạt, hay nói cách khác, luân lý đạo đức đang dần mai một. Khi đạo đức suy vi, những giá trị khác sẽ lên ngôi để thay thế, đó chính là sự chạy theo danh vọng và lợi dưỡng.
Sách Đệ Tử Quy có dạy: “Tài vật nhẹ, oán nào sanh. Lời nhường nhịn, tức giận mất ”. Nếu tình nghĩa anh em, đồng bào được đặt lên hàng đầu thì làm gì có oán giận hay mâu thuẫn. Thế nhưng, như lời Hòa Thượng từng nói về thế gian hiện tại: "Luân lý đạo đức đã mất rồi, đạo lý nhân quả cũng không còn được xem trọng nữa". Đây là một thực trạng rất dễ nhận thấy khi con người ngày càng xem thường chân lý của nhân loại.
Nếu biết sợ luật nhân quả, người ta sẽ cẩn trọng khi gieo nhân. Nhớ lúc nhỏ đi lễ chùa ở vùng quê, tôi thường thấy những bức tranh vẽ cảnh địa ngục tam đồ: kẻ ăn cắp bị chặt tay, người nói dối bị cắt lưỡi, kẻ lăng loàn bị nhúng vào vạc dầu... Những cảnh tượng ấy nhìn thật đáng sợ, nhưng đó lại là một phương pháp giáo dục về luật nhân quả vô cùng sâu sắc thông qua hình tượng. Nó khiến con người không dám trộm cắp, không dám dối trá. Thế nhưng ngày nay, nhiều người lại tỏ ra coi thường. Đây chính là căn bệnh, là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự nhiễu nhương của xã hội hiện tại. Người biết sợ nhân quả sẽ cẩn trọng trong từng lời ăn tiếng nói và việc làm. Kẻ không tin nhân quả thì bất chấp tất cả, xem thường mọi việc, miễn sao có lợi cho mình là làm.
Tình người ngày càng trở nên lạnh nhạt. Có thể nói, chúng ta đang sống trong một thời đại văn minh, khoa học kỹ thuật tiến bộ vượt bậc, nhưng điều đáng buồn là luân lý đạo đức lại gần như suy đồi hoàn toàn. Đó là nguyên nhân cốt lõi khiến xã hội rối ren, lòng người bất an. Sống trong một thời đại như vậy quả thật rất đáng thương. Quan hệ giữa người với người phai nhạt đến mức con cái không nhận cha, cha mẹ chối bỏ con cái; có những câu chuyện trong xã hội nghe mà xót xa, đau lòng đến mức không muốn nhắc lại. Nếu con người còn xem trọng đạo lý nhân quả thì đâu đến nông nỗi này.
Nếu những chuẩn mực đạo đức thường xuyên được nhắc nhở, chắc chắn sẽ thức tỉnh được mọi người. Hòa thượng đã cảnh báo rằng: “Luân lý đạo đức gần như hoàn toàn diệt vong ”. Nếu bây giờ chúng ta không mau chóng đem những chuẩn mực này ra giáo dục, thì vài chục năm nữa, người ta cũng chẳng buồn nghe. Cổ nhân dạy, người tốt là do giáo dục mà thành, có dạy dỗ mới biết cách làm người tốt. Hôm qua, khi nhìn thấy cháu ngoại ngoan ngoãn khoanh tay chào ông theo lời mẹ dạy, tôi càng thấm thía điều đó. Rõ ràng, bậc Thánh hiền cũng là do được giáo dục mà nên. Trước đây, nhiều người thường gạt đi, cho rằng trẻ nhỏ biết gì mà nhồi nhét đạo đức. Giờ đây, chính những người đó đang phải nếm trái đắng và hối hận, nhưng đã muộn vì họ đã bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để dạy dỗ con em mình.
Đã là con người thì phải hành xử theo chuẩn mực của đạo lý: “Cha mẹ gọi, trả lời ngay. Cha mẹ dạy, phải kính nghe. Cha mẹ trách, phải thừa nhận ”. Đó mới là con người đích thực. Hòa Thượng nhấn mạnh, xã hội động loạn, lòng người bất an chính là do đạo đức suy vi, con người bị chìm đắm trong danh vọng và lợi dưỡng.
Sách Đệ Tử Quy dạy rất hay: “Phải xuống ngựa, phải xuống xe. Đợi người đi, hơn trăm bước ”. Chúng ta thử nghiền ngẫm đạo lý này xem. Đó không chỉ là hành động xuống ngựa hay xuống xe, mà sâu xa hơn là việc chuyển hóa tâm kiêu ngạo của bản thân thành tâm cung kính. Như lời thầy Thái từng giảng: Nếu cha mẹ xài điện thoại thông thường, con cái không được xài điện thoại iPhone xịn hơn; con cái cũng không nên ở ngôi nhà khang trang, hoành tráng hơn nhà của cha mẹ; nhà của người em không được cất to hơn nhà của người anh. Có giữ được tâm khiêm nhường như vậy, chúng ta mới giáo dục được thế hệ sau biết kính trên nhường dưới. Nếu nay chúng ta mặc kệ, cứ tự xây nhà to hơn cha mẹ, anh chị, thì con cháu đời sau cũng sẽ bắt chước theo. Đừng tưởng đời mình sống sao cũng được, chính những biểu pháp xấu ấy sẽ làm gương mù cho thế hệ sau, dẫn đến gia tộc tan rã.
