Kính thưa Thầy và các Thầy Cô!
Chúng con xin phép chia sẻ một số nội dung chính mà chúng con ghi chép trong bài Thầy Vọng Tây giảng từ 4h50′ đến 6h00′, sáng thứ Tư, ngày 04/03/2026.
****************************
PHẬT HỌC THƯỜNG THỨC
Bài 359: Đoạn trừ ngạo mạn mới có tâm cung kính
Ngạo mạn là tập khí phiền não nghiêm trọng, cản trở ta học hỏi từ thiện hữu tri thức. Nó khiến ta luôn tự cho mình giỏi hơn người khác. Tâm lý này gần như ai cũng mắc phải, thậm chí có người còn ngạo mạn cho rằng thiếu mình thì mọi việc bất thành, từ đó luôn dương dương tự đắc. Thế nhưng thực tế, vắng họ mọi việc vẫn tốt đẹp, đúng như câu tục ngữ: “Không có mợ thì chợ vẫn đông, không có mợ thì chợ không không bữa nào ”.
Hòa Thượng thường nhắc đến cụm từ: “Tự dĩ vi thị ” tức là tự cho mình là người trung tâm, tự cho mình là người không thể thiếu. Đây chính là tâm bệnh nghiêm trọng!
Hòa Thượng nói: “Trong Lễ ký, câu vừa mở đầu là ‘Ngạo bất khả trưởng’ – tức là ngạo mạn không để thêm lớn. Câu nói này là của nhà Nho, cũng là cách hàng phục phiền não. Còn nhà Phật chúng ta muốn thoát tam giới, muốn ra khỏi luân hồi thì nhất định phải phục, phải đoạn phiền não! Phiền não từ đâu mà sanh khởi? Từ tập khí ngạo mạn mà sanh khởi. Cho nên, tu học Phật pháp, việc trước tiên là phải đem tập khí ngạo mạn đoạn tận. Sau khi đoạn dứt tập khí ngạo mạn rồi mới có tư cách học Phật.”
Người ngạo mạn học Phật thì chỉ gieo một chút nhân duyên thiện lành với Phật pháp, chứ chưa thể có thành tựu ngay. Trong các đồng tu học Phật ngày nay, một số người được làm trưởng tràng, trưởng nhóm, trưởng khu vực lại toát lên một vẻ “ngạo mạn đằng đằng ”. Do đó, nếu không đoạn trừ tập khí này thì không có pháp lành nào được tăng trưởng nơi tâm.
Điều chúng ta cần đặc biệt lưu tâm là dù ở vị trí hay vai trò nào, bản thân vẫn phải nghiêm túc tuân thủ các chuẩn mực và lễ tiết. Đừng vì vị thế của mình mà quên mất bản thân là ai, càng không nên sinh tâm coi thường người xung quanh là phàm phu đến mức đánh mất lễ nghĩa chào hỏi. Cho nên Hòa thượng mới dạy rằng: chưa đoạn trừ được tính ngạo mạn thì chưa có tư cách học Phật pháp.
Trong văn hóa truyền thống của người Việt, người nhỏ tuổi khi gặp người lớn bao giờ cũng phải giữ lòng cung kính. Cho dù chỉ là vài câu chào hỏi xã giao, ta vẫn phải nói năng chỉn chu, đúng phép tắc, vì như thế mới giữ được mực thước và sự chừng mực. Một người nhỏ tuổi mà nói năng thiếu lễ độ với người lớn thì chẳng ai có thể nghe thuận tai.
Chuyện thế gian đã là như vậy, nơi chốn Phật pháp lại càng phải coi trọng hơn. Người tu hành càng đạt được thành tựu thì tâm lại càng khiêm cung, hạ mình. Ngược lại, nếu chỉ mới học tập được một thời gian mà đã nảy sinh tâm tự cao, tự hào về bản thân, thì đó chính là yêu ma quỷ quái.
Trong Phật pháp có một vị tên là Thường Bất Khinh, hệ gặp ai là Ngài luôn lạy một cách cung kính và nói: “Tôi kính trọng Ngài vì Ngài sẽ thành Phật.” Nhiều người tức giận, lấy chân đá, lấy đá ném vào người Ngài đến xưng mặt mũi, Ngài vẫn nói: “Tôi kính trọng Ngài vì Ngài sẽ thành Phật.” Đây chính là biểu pháp thị hiện cho chúng ta về tâm cung kính, nhất định không có tâm ngạo mạn.
Hòa Thượng tiếp lời: “Một khi tập khí ngạo mạn đoạn rồi thì tâm địa liền thanh tịnh, bạn đối với người sẽ có tâm cung kính, mới chân thật có thể làm đến được tự hạ mình mà kính người, mới có thể biết được xả mình vì người, mới chân thật là hy sinh phụng hiến, mới đạt đến chí công vô tư.”
Không tiêu trừ tâm ngạo mạn thì mọi việc làm của chúng ta đều chỉ là “ảo danh ảo vọng ”, đều bị thúc đẩy bởi “tư dục, tư lợi, tư tình ”.
Hòa Thượng nói: “Người chân thật làm đến được tự hạ mình mà kính người, mới trở thành một pháp khí, mới có thể tiếp nhận được pháp ở tầng thâm sâu (thậm thâm chi pháp). Thậm thâm chi pháp là gì? Là pháp tánh bình đẳng của Như Lai. Bạn có một chút ngạo mạn thì bạn có kiến tư phiền não, thì bạn nhất định không thể là một pháp khí.”
Từ đây, chúng ta tư duy xem vì sao mình học Phật nhiều năm mà mình chưa trở thành một pháp khí? Người trở thành một pháp khí được hiểu nôm na là người học Phật pháp, thấu hiểu Phật pháp, thực hành được Phật pháp, có lợi ích từ Phật pháp và làm lợi ích được cho chúng sanh. Hòa Thượng là tấm gương về một pháp khí. Ngài đi đến đâu cũng luôn làm lợi ích cho chúng sanh còn cá nhân Ngài luôn luôn không ngừng hoàn thiện bản thân, nâng cao cảnh giới.
