Kính thưa Thầy và các Thầy Cô!
Chúng con xin phép chia sẻ một số nội dung chính mà chúng con ghi chép trong bài Thầy Vọng Tây giảng từ 4h50′ đến 6h00′, sáng thứ Tư, ngày 18/02/2026.
****************************
PHẬT HỌC THƯỜNG THỨC
Bài 345: Người sống ở đời phải làm việc
Con người sống ở đời, không phải là không có việc, không phải là vô sự. Vô sự là chỉ cho tâm chúng ta vô sự, còn trên thân, chúng ta vẫn phải làm các việc cần thiết để lợi ích cho chúng sanh. Hòa Thượng từng cho biết rằng Thích Ca Mâu Ni Phật trong suốt 49 năm giảng Kinh nói pháp, không hề có một ngày nghỉ.
Ở thế gian chúng ta, còn có rất nhiều người đặc biệt là những người ở vùng sâu vùng xa đều không có cơ hội tiếp cận Phật pháp. Hơn mười mấy năm về trước, có lần tôi đến một ngôi chùa ở một tỉnh phía Bắc, sau khi chia sẻ xong, các cán bộ thôn, xã đến nghe đã bắt tay tôi và nói: “Giảng Phật pháp mà như thế này thì thật là hoan nghênh các Thầy đến! Chúng tôi không hiểu đạo gì nhưng trước đây, có những người cũng đến đây nhưng họ lại rao giảng rằng không thờ ông bà tổ tiên, đem bát hương gia tiên liệng xuống sông. Chúng ta làm người thì phải uống nước nhờ nguồn, đó là đạo hiếu của chúng ta ”.
Chúng ta hiểu rằng công việc của nhà Phật chính là công tác giáo dục, là đem đạo lý chuyển ác thành thiện, chuyển mê thành ngộ, chuyển phàm thành thánh đến cho chúng sanh. Cho nên học Phật không phải là đi tìm một hang động để ẩn mình tu hành. Thích Ca Mâu Ni Phật sau khi thành đạo, rong ruổi 49 năm giảng Kinh nói pháp, không một ngày ngơi nghỉ. Vậy mà Phật pháp còn chưa thể phổ biến rộng đến hết mọi người.
Ngày ngay, Phật pháp đã xuất hiện ở Việt Nam rất lâu rồi nhưng có những người ở ngay trung tâm thành phố mà chưa hề biết đến Phật. Chuẩn mực Thánh Hiền, giáo huấn của Văn hóa Truyền thống đã tồn tại từ ngàn đời, ông cha ta đều nhắc nhở, vậy mà ngày nay có mấy người biết đến. Ai cũng nói rằng Phật pháp, Văn hóa truyền thống thật là hay, giá mà họ biết sớm hơn. Tôi nói với họ rằng: “Vẫn chưa muộn, quan trọng là có thật làm hay không? Chỉ sợ là biết rồi, để đó, không thật làm! ”
Hòa Thượng nói: “Cả cuộc đời của đức Thích Ca Mâu Ni Phật, từ nơi công tác giáo dục, là mô phạm điển hình cho chúng ta. Con người ở đời không thể không có việc. Bạn đối với xã hội, đối với đại chúng, phải có một phần cống hiến. Công hiến từ sự nghiệp giáo dục! Mọi người vì mình, mình vì mọi người ” Con người ở đời không thể không có việc. Việc ở đây không phải là sự tranh đấu, tranh chấp, hay sự tham danh cố lợi mà việc ở đây nghĩa là việc giáo hóa, việc phục vụ chúng sanh. Không phải chỉ mở trường, mở lớp mới gọi là giáo dục, mà việc sống một đời sống chuẩn mực hay sự tận tâm tận lực hy sinh phụng hiến cũng chính là giáo dục. Nếu có thể sống “mọi người vì mình, mình vì mọi người ” thì cả thế giới này là thế giới hài hòa.
Hôm qua, ngày mùng 1 Tết, tôi cùng ông sui trên đường đi về nhà thì gặp rất nhiều công nhân đang tập trung thu gom rác lúc 11 giờ đêm ngày mùng 1 Tết. Ông nói: “Hôm nay mùng 1 Tết mà những công nhân này vẫn làm việc, thế nhưng, nếu không có những người này thì thành phố đầy rác sao? ” Ông chưa biết gì về Phật mà ông đã có lòng trắc ẩn như vậy. Đây chính là tâm Phật. Chúng ta ở bất cứ ngành nghề nào, phương diện nào xuất gia hay tại gia, khi chúng ta nhận được sự đãi ngộ, vậy thì chúng ta dùng cách gì để hồi đáp?
Mỗi người cần phải nghĩ đến việc mình phải gánh vác trách nhiệm như thế nào đối với sự đãi ngộ đó. Có ai sống trên thế gian này mà nói mình chẳng nhận sự đãi ngộ không? Chúng ta nhận rất nhiều sự đãi ngộ từ mọi người, ví dụ từ những cô bác lao công làm việc đêm khuya ngày mồng 1 Tết để thu góp rác. Vậy thì ta phải nghĩ đến mình sẽ gánh vác trách nhiệm ra sao đối với xã hội. Điều này mới quan trọng.
Cho nên Hòa Thượng mới nói, con người sống trên đời không thể “vô sự ”, không thể không có việc. Công việc ở đây chính là làm những điều lợi ích cho chúng sanh chứ không phải là ganh đua quyền tước, địa vị hay tranh đua sự giàu sang để hưởng thụ. Ganh đua và hưởng thụ là mầm mống của sự khổ đau và đọa lạc nên người có trí không đi hướng này. Cho nên thế gian có câu “Nghèo cho sạch, rách cho thơm ” chứ không phải giàu mà dơ bẩn.
Thế nhưng, ngày nay, có rất nhiều người chọn “vô sự ”. “Vô sự ” nghĩa là tâm “vô sự ” thế nhưng họ không hiểu như thế mà họ hiểu là không có việc gì nên họ chọn không muốn làm gì. Họ lười biếng, bất tài, vô dụng. Nếu chịu nỗ lực, học tập siêng năng thì mọi việc làm đều sẽ có hiệu quả. Các vườn rau thổ canh và thủy canh của chúng ta đều không hề có sự can thiệp của các chuyên gia nông nghiệp, hoàn toàn nhờ vào bàn tay của những người không chuyên. Công tác truyền thông, quay phim, chụp ảnh cũng là như vậy. Tuy nhiên, những ai chịu khó siêng năng thì làm tốt, những ai lười biếng thì dù 5 năm, 6 năm vẫn không làm được.
