Lời Bạt: Tịnh Không Thượng Nhân - Cao Tăng 94 Tuổi
Vì muôn đời sau mở ra thái bình
Chu Hổ Lâm
Từ năm 1957, Đại học Đông Ngô Tô Châu đã tái lập ở Đài Loan tròn ba năm. Do đội ngũ giảng viên ở các khoa còn rất thiếu thốn, nhà trường đặc biệt mời năm, sáu giáo sư danh tiếng ở Đại học Đài Loan đến Đại học Đông Ngô giảng dạy các môn chuyên ngành.
Năm đó tôi 19 tuổi, thi đậu vào Đại học Đông Ngô, theo học các lớp của giáo sư Từ Tử Minh và giáo sư Phương Đông Mỹ, mỗi người hai năm. Giáo sư Từ là người cực kỳ nghiêm nghị, giảng dạy Tả Truyện và Sử Ký, bình thường thầy không hay cười nói, nhưng đối với tôi lại có phần yêu quý. Giáo sư Phương giảng môn Lịch sử triết học Trung Quốc, tính tình khiêm tốn nhã nhặn, rất được sinh viên yêu mến.
Giáo sư Từ năm ấy khoảng 70 tuổi. Trước chiến tranh thế giới thứ nhất, thầy từng nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Heidelberg ở Đức, sau đó lại sang Mỹ và lấy thêm bằng tiến sĩ triết học ở Đại học Wisconsin. Giáo sư Phương trẻ hơn giáo sư Từ mười một tuổi, cũng tốt nghiệp tiến sĩ ở cùng một trường. Hai vị giáo sư có mối quan hệ rất thân thiết. Giáo sư Từ thường mời giáo sư Phương đến uống trà sau bữa tối tại ký túc xá ở hẻm 18, đường Ôn Châu, thành phố Đài Bắc. Khi đó, giáo sư Từ thường sai tôi đến hầu trà, nhờ có cơ duyên ấy mà tôi được lắng nghe đủ loại chuyện lạ và giai thoại trong giới giáo dục, cũng như phần cốt lõi của lịch sử chuyên ngành và triết học Trung Tây, đều là những nội dung quý giá mà trong lớp học hay sách giáo khoa đều không thể tìm thấy.
Giáo sư Phương đã nhiều lần đề cập: thầy có một người học trò “cõi bồng lai”, không phải sinh viên Đại học Đài Loan, tuy chưa xuất gia nhưng lại có chí lớn là phục hưng văn hóa Trung Hoa và hoằng dương tôn giáo. Cho nên, thầy thường truyền thụ cho người ấy một số tư tưởng triết học của Nho, Thích, Đạo Trung Quốc, cùng với các quan niệm triết học phương Tây.
Có lần, thầy còn nhắc đến lời của Toynbee: “Thế kỷ 21 là thế kỷ của người Trung Quốc, và phân tích rằng theo lời Toynbee nói, muốn giải quyết những vấn đề xã hội của các quốc gia trên thế giới ở thế kỷ 21 là vô cùng khó khăn; chỉ có học thuyết Khổng Mạnh và Phật pháp Đại thừa dung hợp cùng mọi tôn giáo trên thế giới, còn phải bắt tay từ giáo dục thì mới có thể đạt được thành công trọn vẹn”. Giáo sư Từ nghe xong cũng hết sức tán thưởng. Nhưng người học trò có chí nguyện xuất gia kia là ai? Thì cả hai vị giáo sư đều không nhắc đến.
Giáo sư Phương từng đặc biệt nhấn mạnh rằng, nếu người học trò ấy xuất gia, dựa vào đầu óc của người ấy, lại biết kết hợp tư tưởng nhà Phật với triết học Nho - Đạo, thì tương lai chắc chắn sẽ trở thành một bậc cao tăng!
Năm 1961, tôi tốt nghiệp Đại học Đông Ngô với thành tích đứng đầu toàn trường, và đến tháng 7 cùng năm thì thi đậu vào viện nghiên cứu quốc văn của Đại học sư phạm Đài Loan. Năm thứ nhất có một môn Nghiên cứu Phật học do giáo sư Ba Hồ Thiên mở lớp, nhờ đó tôi hơi quan tâm đến Phật học. Khi không có giờ học, tôi thỉnh thoảng đến chùa Thập Phổ ở đường Nam Xương để nghe kinh, cũng mong tìm được vị cao tăng tương lai mà giáo sư Phương từng nói đến. Khi ấy, tôi từng nghe một số buổi giảng kinh của trưởng lão Bạch Thánh và hòa thượng Tịnh Tâm. Mỗi khi về Đài Trung, tôi cũng đến chùa Bảo Giác tham dự vài buổi giảng kinh. Sau này, tôi ra nước ngoài học tiến sĩ; 5 năm sau trở về nước, rồi đảm nhiệm chức giáo sư ở Đại học sư phạm quốc lập Cao Hùng cho đến nay.
Trong nhiều năm qua, tôi từng đến Bắc Đầu, núi Viên (Đài Bắc), Hoa Liên, Trung Đài, Đại Thụ (Cao Hùng), núi Đại Cương, A Liên; và đã trò chuyện với không ít đại đức cao tăng danh tiếng, nhưng trước sau vẫn chưa tìm được vị cao tăng mà giáo sư Phương đã ghi trong lòng tôi. Cuối cùng, một đêm nọ, thầy Khang của Học hội Tịnh tông đã dẫn theo ba đồng nhân đến tận ký túc xá của tôi ở Đại học sư phạm Cao Hùng. Sau đó, tổng thư ký Hồ lại dẫn thêm vài vị lãnh đạo tình nguyện viên đến thăm, mời tôi đến Học hội Tịnh tông giảng dạy môn Văn Tự học Trung Quốc. Thầy Khang thậm chí còn đến thăm hai lần. Tôi hết sức cảm động, và cuối cùng quyết định đến Đài Nam giảng dạy.
Hóa ra, vị đại sư Phật học mà tôi luôn muốn tìm gặp từ những năm 1957 – 1958, mãi đến năm 2017 mới đủ nhân duyên để tìm thấy. Đó chính là vị cao tăng Phật học tương lai vô danh mà giáo sư Phương Đông Mỹ từng nhắc đến: Tịnh Không thượng nhân! Trải qua một chu kỳ 60 năm, cuối cùng cũng gặp được, trong lòng cảm thấy một niềm may mắn và hạnh phúc khó diễn tả thành lời.
