Kính thưa Thầy và các Thầy Cô!

Chúng con xin phép chia sẻ một số nội dung chính mà chúng con ghi chép trong bài Thầy Vọng Tây giảng từ 4h50′ đến 6h00′, sáng Thứ Bảy, ngày 4/4/2026.

****************************

PHẬT HỌC THƯỜNG THỨC

Bài 390:

BỆNH ĐỘC CHỈ CÓ THỂ LẤY ĐƯỢC MỘT MẠNG

Hòa thượng dạy: “Bệnh tật thế gian dẫu nghiêm trọng đến đâu cũng chỉ cướp đi một sinh mạng của chúng ta mà thôi, nhưng tham, sân, si thì sẽ tước đoạt huệ mạng của chúng ta trong nhiều đời nhiều kiếp ”. Điều này chỉ có người thấu hiểu Phật pháp mới nhận ra, còn người thế gian thường không thấy rõ. Họ mãi chìm đắm trong tham, sân, si cốt để thỏa mãn tư dục, tư lợi, tư tình, vỗ về cái “tôi” và những thứ thuộc về “tôi”. Người đời thường y theo ba độc này mà khởi tâm động niệm; còn người học Phật chúng ta phải nương theo giáo huấn của Đức Phật để sống, làm việc và đối nhân xử thế. Mỗi tâm niệm khởi lên đều phải tương ứng với sự bình đẳng, thanh tịnh và từ bi.

Thế nhưng trong thực tế, con người ở thế gian vẫn không ngừng tham lam. Ngay cả những thứ không thuộc về mình, họ vẫn khởi tâm tham cầu, cưỡng đoạt, từ đó gây ra vô vàn phiền toái. Mọi chướng ngại xung quanh đều bắt nguồn từ lòng tham của ta và của người. Giữa cá nhân với nhau đã nảy sinh những xung đột không nhỏ, huống hồ là trên bình diện quốc tế. Thời gian qua, chúng ta chứng kiến người dân khắp nơi chịu nhiều ảnh hưởng nặng nề. Cội nguồn của mọi thảm kịch đều xuất phát từ lòng tham; chỉ vì sự tham lam của một số ít người mà gieo rắc khổ đau cho toàn nhân loại.

Kinh Phật chỉ rõ: Thiện căn của thế gian gồm ba điều là không tham, không sân, không si. Ngược lại, tham, sân, si được gọi là ba thứ “bệnh độc” phiền não. Tâm tham chiêu cảm quả báo ngạ quỷ, tâm sân chiêu cảm quả báo địa ngục, tâm si mê chiêu cảm quả báo súc sanh. Một khi đã rơi vào ba đường ác thì vô vàn thống khổ; sa chân vào thì dễ nhưng ngày thoát ra lại vô cùng gian nan. Do đó, nhà Phật dạy chúng ta một triết lý rất thâm sâu: “Nhìn thấu, buông xuống”. Vạn sự tùy duyên, không nên khiên cưỡng. Phàm là việc thiện thì cần làm, đủ duyên thì tiến hành, không đủ duyên thì dừng lại. Thậm chí, việc tốt mình đang làm mà có người khác muốn gánh vác, ta cũng hoan hỉ nhường lại. Khi đã phát tâm chí công vô tư, dẫu hoàn cảnh không cho phép tiếp tục cống hiến—dù là dự định 5 năm, 10 năm hay 20 năm—ta cũng nhẹ nhàng buông xả. Hòa thượng dạy rằng, ngay lúc đó, “công đức làm việc thiện của ta đã viên mãn”. Giữ được tâm thái như vậy thì tham, sân, si sẽ không có cơ hội khởi sinh. Đạo lý này đòi hỏi chúng ta phải “tham cứu và thấu triệt”, chứ nghe thoáng qua khó lòng lĩnh hội trọn vẹn.

Từ lời dạy của Hòa thượng, chúng ta nhận ra mấu chốt cốt lõi: Mọi điều ác trên thế gian đều nảy sinh từ tham, sân, si; và mọi điều thiện đều bắt nguồn từ vô tham, vô sân, vô si. Biết được điều này, chúng ta phải “hạ thủ công phu” ngay tại gốc rễ. Giống như một vị lương y giỏi, khi bắt đúng mạch, trị đúng gốc bệnh thì bệnh mới thuyên giảm. Ngược lại, đau dạ dày chỉ lo chữa dạ dày, đau tim chỉ tập trung chữa tim mà bỏ qua nguyên nhân sâu xa thì chỉ chuốc lấy hậu quả đáng tiếc. Chẳng hạn, có một bà cụ đi lại khó khăn, chân teo dần nhưng lại một mực cho rằng mình bị "ma bắt" và nhờ người cúng bái trừ tà. Thực chất, nguyên nhân là do bà ăn uống quá kham khổ, thiếu chất trầm trọng dẫn đến suy nhược và thoái hóa thần kinh tọa. Bắt sai bệnh, trị sai chỗ chỉ khiến sức khỏe hao mòn, thậm chí mất mạng oan uổng.

Việc học Phật cũng tương tự như vậy. Nếu không nhận ra cội rễ của ác pháp nằm ở tham, sân, si để đối trị, thì dù ngày ngày tu hành, tụng niệm, chúng ta vẫn chìm đắm trong đau khổ. Chúng ta tu hành mãi mà không có pháp lực là do đâu? Là vì ta vẫn để ba độc phát tác, chi phối mọi hành động và cách đối nhân xử thế. Vậy làm thế nào để đoạn trừ ba độc này? Đức Phật răn dạy: “Cần tu Giới - Định - Tuệ, dập tắt tham - sân – si”. Trọng tâm là phải dứt trừ ba độc trước. Nếu bỏ qua bước nền tảng này mà vội vã đi sâu vào một pháp môn tu tập nào đó, thì kết quả cũng giống như việc “chữa bệnh từ ngọn”. Chặt ngọn này nó mọc ra hai, chặt hai nó sinh ra bốn; chỉ có nhổ tận gốc rễ thì mầm mống mới không còn chỗ nảy sinh.

Hãy quán xét lại bản thân: Có phải khi xưa chưa có cơ hội tiếp xúc với danh lợi, ta ngỡ mình thanh cao, không màng vật chất; nhưng khi cơ duyên đến, ta lại dễ dàng sa ngã, hưởng thụ, thậm chí lòng tham còn bùng phát mãnh liệt hơn trước? Đôi khi ta hiểu rõ thế gian là vô thường, vô ngã, nhưng chỉ được một thời gian rồi lại lãng quên, lại lầm tưởng mọi thứ vinh hoa, tiền tài đều là thật. Điều đó chứng tỏ ta chưa thực sự “nhìn thấu”, mà chưa nhìn thấu thì làm sao “buông xuống”?