Những Lời Khai Thị Trí Huệ Trong Kinh Kim Cang
Chủ Đề 949: Không Sanh Không Diệt, Không Đoạn Không Thường, Không Một Không Khác, Không Đến Không Đi, Các Pháp Do Nhân Duyên Sanh, Dứt Trừ Các Hý Luận
Chủ giảng: Pháp sư Tịnh Không
Thời gian: Tháng 05 năm 1995
Địa điểm: Cư Sĩ Lâm Phật Giáo Singapore
Trích lục từ: Báo cáo nghiên cứu Kim Cang Bát Nhã (Tập 081)
Chuyển ngữ: Tịch Minh
— ❖ —
【Đại Trí Độ Luận nói: “Không sanh không diệt, không đoạn không thường, không một không khác, không đến không đi, các pháp do nhân duyên sanh, dứt trừ các hý luận”. “Pháp do nhân duyên sanh”, cũng giống như nói là nhân quả. Nghĩa là tất cả các pháp đều là nhân quả. Cho nên tất cả các pháp đều có đầy đủ ý nghĩa của “Bát bất” (Tám cái Không).】
Đây là trích dẫn một đoạn khai thị trong “Đại Trí Độ Luận”, để thuyết minh ý nghĩa của “không một không khác”. Phía trước đã từng nói đến, “không một không khác” mở rộng ra thì có Bát bất (8 cái không), Thập bất (10 cái không), Thập nhị bất (12 cái không), Thập tứ bất (14 cái không) (*). Do đó có thể biết, trọng tâm của nó chính là câu “không một không khác” này. Về “Bát bất”, trong “Trung Quán Luận” nói như vậy, trong “Đại Trí Độ Luận” cũng nói như thế. Ý nghĩa này chúng ta nhất định phải thấu hiểu cho thật rõ ràng, đây chính là Phật tri Phật kiến; nói cách khác, đây chính là chân tướng của vũ trụ vạn hữu. Chân tướng đã rõ ràng rồi, thì điều này gọi là “Đại khai viên giải”. Cái hiểu (giải) đã viên mãn, thì sau đó cái hành (thực hành) tự nhiên sẽ viên mãn. Cái gọi là “hành viên mãn”, cũng có nghĩa là mọi thứ đều buông xuống được, mọi thứ đều không chấp trước, đây gọi là viên mãn. Nếu như vẫn còn mảy may chấp trước, buông không xuống, thì giải và hành của bạn đều không viên mãn, do đó ý nghĩa của đoạn này vô cùng quan trọng.
Thế nhưng, ý nghĩa này so với kiến thức thông thường của chúng ta, so với quan niệm của chúng ta, lại hoàn toàn trái ngược. Chúng ta nhìn thấy tất cả các pháp đều có sanh có diệt, động vật thì có sanh-lão-bệnh-tử, thực vật thì có sanh-trụ-dị-diệt, khoáng vật thì có thành-trụ-hoại-không. Những hiện tượng này đều là hiện tượng của sanh diệt, hiện tượng của đoạn thường, hiện tượng của một khác (nhất dị), hiện tượng của đến đi. Làm sao có thể nói tất cả các pháp là không sanh không diệt, cho đến không đến không đi cho được? Ý nghĩa này thực sự quá đỗi thâm sâu, mặc dù chúng ta đã từng đọc qua, đã từng nghe nói qua trong các kinh điển Đại thừa, thế nhưng trên thực tế, khi đối trước cảnh giới, ý niệm này của chúng ta vẫn không chuyển đổi lại được. Vì vậy, không những dụng công không đắc lực, dụng công là phần hành môn, mà ngay cả việc nghiên cứu kinh giáo cũng không thể thâm nhập được; cả hành môn và giải môn đều nảy sinh chướng ngại nghiêm trọng.
Ý nghĩa của đoạn văn này, hai câu ở phần cuối là để nói rõ: “Các Pháp do nhân duyên sanh, dứt trừ các hý luận”. Hý luận, chính là những lời đùa cợt mà chúng ta thường nói lúc bình thường, không phải là thật, đây gọi là hý luận. Những khái niệm như sanh diệt, đoạn thường, một khác, đến đi đã nói ở phía trước, đều là hý luận. Đó gọi là tri kiến của phàm phu, trong Pháp Tướng Tông gọi là “Biến kế sở chấp tánh”, tuyệt đối không phải là sự thật. Chúng ta nói “Y tha khởi”, y tha khởi thì vẫn còn có một cơ sở, có một căn cứ; còn sự biến kế sở chấp này thì không có căn cứ, nó còn giả tạm hơn cả y tha khởi, y tha khởi đã là giả rồi, huống hồ là biến kế sở chấp. Nếu dùng lời hiện đại để nói, thì đó hoàn toàn là những khái niệm trừu tượng hư vọng, tuyệt đối không phải là sự thật.
Pháp do nhân duyên sanh, ý nghĩa của “nhân duyên” rất thâm sâu. Phật trong kinh nói với chúng ta, cái gọi là một cái búng tay, một cái búng tay có sáu mươi sát-na, cũng có nghĩa là một phần sáu mươi của một cái búng tay gọi là một sát-na. Trong một sát-na này có chín trăm lần sanh diệt, đây chính là “pháp do nhân duyên sanh”. Hiện tượng vi tế đến như vậy, làm sao chúng ta có thể cảm nhận được? Không những phàm phu không có năng lực này, có thể nói tâm chúng ta quá đỗi thô tháo, còn cảnh giới thì quá vi tế, với cái tâm thô tháo thì không có cách nào soi chiếu được cảnh giới vi tế. Do đó, các bậc Thánh hiền thế xuất thế gian đều dạy dỗ chúng ta phải thu nhiếp tâm lại, phải tu định. Nói cách khác, là phải khôi phục tâm thanh tịnh; tâm càng thanh tịnh, thì tâm ấy sẽ càng vi tế, sự cảm ứng sẽ đặc biệt nhạy bén. Người tâm thô thì không cảm nhận được, nhưng người tâm vi tế thì cảm nhận được.
